سجاد زماني

تحلیل رفتار متقابل چیست؟

تحلیل رفتار متقابل چیست؟

از دیدگاه اریک برن تعریفی از مکتب TA وجود دارد که من بصورت ساده قسمتی از آنرا بیان میکنم. هر گاه دو انسان در مقابل یکدیگر قرار میگیرند و بین آنها رابطه ای در جریان است، بنا به میزان صمیمیت و سطح رابطه، هر یک از افراد در وضعیتی قرار میگیرند که حالت او را در آن لحظه بیان میکند.

در TA  اجزاء شخصیت انسان را به سه بخش تقسیم می شود:

1- حالت من کودک   (child ego stage)

2- حالت من والــد   (parent ego stage )

3- حالت من بالــغ   (adult ego stage)

تحليل رفتار متقابل راهي است براي آنكه ببينيم بين مردم و درون آنها چه مي گذرد. اریک برن می گوید رفتارها، افکار، احساسات و عواطف مختلف انسان از بخشهای مختلف شخصیت وی سرچشمه می گیرد.هر فرد از لحاظ رشد شخصیت ابتدا دارای حالت کودک و سپس دارای حالت والد و در نهایت دارای حالت بالغ می شود. این سه بخش شخصیت در هر فرد سالم وجود دارد ولی مقدار اثر گذاری آنها از فردی به فرد دیگر در هر موقعیت معین زندگی فرق می کند.

” خودت را بهتر كن،

      اين است همه كاري كه براي بهتر شدن جهان مي تواني انجام دهي”

تحلیل رفتار متقابل
تحلیل رفتار متقابل

حالت من کودک

همه افراد از لحاظ شخصیتی در درون خودشان یک پسر بچه یا دختر بچه کوچک دارند. کودک به هنگام به دنیا آمدن، نیازهایی دارد که منجر به رفتارهایی در وی می شود. مثلاً با گرسنگی، می گرید. این حالت در کودکی پایان نمی پذیرد و تا بزرگسالی در افراد به شكل مختلفی ادامه می یابد. این بخش شخصیت بدون هیچ تدبر، فکر یا بررسی جوانب، فقط با احساسات و لذات سرو کار دارد پیوسته به دنبال لذت جویی و دفع درد و رنج است.

سه خاصیت کلی این حالت عبارتند از:

حالت من کودک

هرگز از لذت جویی سیر نمی شود – آینده را نمی بیند – خواسته اش را به تاخیر نمی اندازد.
سرزندگی و هیجان، سیر کردن در تخیلات، لذت طلبی، لجبازی، دمدمی بودن، خلاقیت، کنجکاوی، علاقه به دانستن، اصرار به تجربه کردن و احساس کردن از جمله خصوصیات حالت من کودک است. این بخش از شخصیت فرد را وا می دارد که هر چیزی را شخصاً خودش تجربه کند. اصلاً خویشتن دار نیست و به عواقب احتمالی رفتارش توجهی ندارد. تمایلی به رعایت قیود اجتماعی، عرف، مذهب، قانون، تعقل و… ندارد.

تحلیل-رفتار-متقابل

حالت من والد

حالتی است که نمایانگر رفتار فرد به همان صورتی است که پدر و مادرش رفتار می کردند. در سالهای اولیه کودکی باید و نبایدهای زیادی از طرف والدین به کودکان تحمیل شده یا یاد داده می شود. این مجموعه عظیم از وقایع خارجی و تحمیلی غیر قابل سئوال در حالت من والد کودک ثبت می گردد و در آینده بخشی از شخصیت فرد را تشکیل می دهد.

اين بخش از شخصيت با دستورالعملهاي زندگي و بايد و نبايدهاي آن، قانونمداری، مسئولیت پذیری و عادتها سر و كار دارد. وقتی فردی بدون توجه به احساسات و عواطف، یا بدون توجه به تعقل و منطق به امری مبادرت می کند و یا صحبت می کند و یا دیگران را مجبور به انجام چنین اموری می نماید از این بخش شخصیت خود استفاده می کند.

ما در کودکی بایدها و نباید های والدین را بدون فکر کردن می پذیریم اما نمی دانیم که این پیام ها چنان در ذهن ما ریشه میدوانند که تمامی سنت ها و ارزش ها و حتی انتخاب ها را تحت تاثیر قرار می دهد.

والد درون داراي دو بعد مي باشد. يك بعد انتقادگر یعنی این که هی به آدم سخت بگیرد و گیر بدهد. و بعد ديگر نوازشگر است یعنی اینکه از فرد و تصمیماتش حمایت کرده و او را نوازش می کند. این دو دقیقاً کارهایی هستند که همزمان والدین ما در زندگی واقعی مان در مورد ما انجام می دهند. آدمهایی که عزت نفس پایینی دارند و با خود عناد دارند به این والد انتقادگر خیلی راه داده اند.

کودک

حالت من بالغ

این بخش به اصطلاح عاقل شخصیت و نمایانگر رفتار پخته و منطقی فرد است. در واقع مجموعه ای از احساسات، نگرشها و طرحهای رفتاری خود مختار و مستقل و واقع گراست که فرد را با واقعیتهای موجود تطبیق و هماهنگی می دهد. این بخش شخصیت، تجزیه و تحلیل می کند، آینده نگری می کند، میان احساسات و تعقل فرد تعادل برقرار می کند، احتمالاتی را که برای حل و فصل موثر دنیای خارج ضروری هست محاسبه می کند، فعالیتهای دو بخش قبلی (کودک و والد) را تنظیم می کند و واسطه عینی شدن میان آنهاست.

در واقع شخصیت کامل انسانی، شخصیتی هست که سه بخش فوق (کودک- والد- بالغ) توام به صورت متعادل در آن حضور داشته باشد. لیکن رئیس، بخش بالغ باشد و با روشنفکری در جای خود به کودک و در جای خود به والد اهمیت دهد. و شخصیت را با تجزیه وتحلیل متعادل نگه دارد. آدمهایی که به منطقی بودن مشهور هستند به بالغ درونشان خیلی راه می دهند.

شما از کدامیک بیشتر استفاده میکنید؟

بیایید باهم تمرینی انجام دهیم. ابتدا یک خط افقی رسم کنید و در طول آن اسامی 5 حالت نفسانی را بنویسید. در بالای هر یک از اسامی یک خط عمودی رسم کنید. بلندی هر یک از خطوط نشان دهند آن است که چه میزان در آن وضعیت قرار داشته اید. ابتدا با آن بخش که فکر می کنید بیش از همه در آن قرار داشته اید شروع کنید.

سپس خطی را در بالای بخشی که فکر می کنید کمتر در آن قرار داشته اید رسم کنید. بقیه بخش ها را متنایب با آنها رسم کنید. پس از آن خواهید دید که چه مقدار در وضعیت والد کنترلگر و یا بالغ خود قرار داشتید. همچنین می توانید این نمودار را برای دیگران توضیح دهید و از آنان بخواهید که نمودار شما را رسم کنند.

جک دوسی اعتقاد داشت هنگامی که میزان یکی از نمودار ها بالا می رود، مقدار بخش دیگر به منظور جبران کاهش میابد. پس از این تمرین خواهید دید در کدام یک از حالات نفسانی بیشتر قرار داشته اید و تصمیم به اصلاح آن بگیرید.

CP والد نقاد

NP والد حامی

A بالغ

FC کودک طبیعی

AC کودک مطیع

پیش فرض های تحلیل رفتار متقابل

1-انسان ها ذاتا خوب هستند

2- همه انسانها توانایی فکر کردن دارند.

3- سرنوشت انسانها دست خودشان است و می توانند آنر اعوض کنند.

 

انواع ارتباطات کودک-والد-بالغ

زبان کودک: وقتی فردی در حالت کودک قرار می گیرد، اغلب از احساسات آنی و هیجانات طبعیت می کند. گاهی درخواست می کند و خود را در موضع ضعف نشان می دهد تا با این بازی ذهنی امتیاز بگیرد. همچنین ابراز احساسات او همراه با مبالغه و بزرگنمایی خواهد بود.

زبان والد: همانطور که گفتیم 2 نوع سبک ارتباطی در حالت والد وجود دارد. زبان والد نقاد همراه با سرزنش و کوچک شمردن مخاطب است و در آن سعی میشود با نیش و کنایه به عقب راندن اطرافیان بپردازد.

اما والد حامی دارای نوعی حمایت و پشتیبانی است و سعی در کمک کردن به اطرافیان می باشد. در نوع والد حامی مثبت شاهد حمایت و تمجید از اطرافیان هستیم. نمونه آنرا می توان در برخی از والدین مشاهده کرد.

سبک ارتباطی

زبان بالغ: در این نوع سبک ارتباطی خبری از سرزنش و انتقاد نیست. بجای پیروی از احساسات و هیجانات که منجر به قضاوت می شود، فرد بالغ از سئوال کردن برای روشن کردن مسایل استفاده می کند. او دارای صورتی خنثی است و پیامی صریح و شفاف به اطرافیان می دهد.

چهار وضعیت زندگی در تحليل رفتار متقابل

1-من خوب نیستم – شما خوب هستید

اولین برداشت کودک از خود است. او فاقد تجربه لازم برای درک تصویر واقعی از خود است بنابراین تنها ملاک او عکس العمل دیگران است. در وضعیت اول انسان احساس می کند زیر دست دیگران است و بنا به اتفاقات مختلف، پیش نویس ها شکل میگیرند.

2- من خوب نیستم – شما خوب نیستید

پس از یک سالگی کودک شروع به حرکت می کند و همانند گذشته ناتوان نیست و دیگر لازم نیست بلندش کنند. در این حال تماس او با دنیا بیستر شده و تنبه های والدین نیز شروع می شود. زیرا بچه می تواند از گهواره بیرون بیاید و یکجا بند نشود. زندگی راحتی های خود در دو سال اول را از دست میدهد و نوازش ها کمتر دیده میشود. او با دیدن واقعیات زندگی به این نتیجه میرسد که همه الزاما نمی توانند خوب باشند و حتی نوازش والدین را رد می کند.

3- من خوب هستم – شما خوب نیستید

بچه ای که مدت زیادی مورد ضرب و شتم والدین قرار می گیرد، به نتیجه سوم می رسد. در این حالت او خود را فرد مظلوم و خوبی می داند که والدین ناخوب او را احاطه کرده اند. وقتی او با همین شرایط وارد جامعه میشود، با این پیش فرض با انسانها روبرو میشود که همیشه تقصیر آنهاست….

خیلی از این اعتقادات به قتل دیگران منجر شده و یا افرادی بله قربان گو دور خود جمع می کند تا مدام او را تحسین کنند تا زخم های کودکی التیام یابد.

4- من خوب هستم – شما خوب هستید

به عقیده اریک برن اکثر افراد در سه سال اول زندگی، یکی از سه وضعیت اول را نتیجه گیری می کند. ممکن است اولین نتیجه کودک وضعیت ” من خوب نیستم- شما خوب هستید” باشد و تا آخر عمر همراه او باشد مگر اینکه بطور آگاهانه سعی کند آنرا به وضعیت چهارم تغییر دهد.

از آنجایی که سه وضعیت اول ناآگاهانه هستند، در سه وضعیت اول فرد سئوال “چرا؟” را از خود می پرسد اما در وضعیت آخر سئوال “چرا نه؟” پرسیده میشود و به اراده خود بدنبال شفا می رویم.

پيش نويس زندگي شما چيست؟

در تحلیل رفتار متقابل طبق تعريف، پيش نويس هاي زندگي مجموعه از نمايشنامه هاي والدي هستند كه بصورت ناخودآگاه آنها را مي پذيريم و در زمان تصميم گيري ها به سراغ آنها ميرويم. دختري را فرض كنيد كه از كودكي با پيام هاي والدي ” تو بدبخت هستي” مواجه شده و پدر و مادر به او القاء كرده اند كه: تو نميتواني زندگي خوبي داشته باشي و لياقت همسر خوب را نداري. در اينصورت پيش فرض او انتخاب فردي معمولي و حتي بدبخت است زيرا خود را آنقدر ارزشمند نمي داند كه زندگي خوبي داشته باشد.

اين پيام هاي والدی به قدري در او ريشه دوانده اند كه اگر با بهترين مرد دنيا هم ازدواج كند، پس از مدتی زندگي مشترك محكوم به شكست شود. در ارتباطات روزانه بسيار ديده ايم افرادي را كه برچسب بدشانس يا ناموفق را به خود زده اند و تمام تلاش خود را مي كنند تا ثابت كنند كه اينطور هستند.

آموزش موفقيت

نوازش

نوازش را تولد رواني هر انساني ناميده اند. انسان از دوران كودكي با نوازش هاي غير كلامي مانند در آغوش گرفته شدن توسط والدين و در سنين بالاتر با نوازش هاي كلامي مانند تحسين، هويت خود را شكل مي دهد.

از آنجايي كه نوازش قسمتي از ديده شدن فرد را نشان ميدهد،‌ پس تمام انسانها به اين ديده شدن نياز دارند و اگر بصورت مثبت و سازنده انرا دريافت نكنند، بدنبال نوازش منفي ميروند. اگر چه اين نوازش ها چندان خوشايند نيستند ولي بهتر از نگرفتن نوازش است.

چگونه بالغ شخصیتی را رشد دهیم؟

پرورش بالغ باید از دوران نوجوانی و با نظارت والدین انجام پذیرد. هنگامی که مغز نوجوانان رو به تکامل است و باید زیبایی دختران و هیجانات پسران باید تحت کنترل قرار بگیرد و والدین همانند کودکی با آنها برخورد نکنند.

رشد رابطه بالغ – بالغ طی شرایط زیر شکل می گیرد:

1- کودک خود را بشناسیم و آسیب پذیری، ترسها و راههای اصلی ابراز این احساسات را ملاحظه کنیم.

2- والد درون خود را بشناسیم و متوجه احکام و وضعیت های تثبیت شده آن باشیم.

3- نسبت به کودک درون دیگران حساسیت داشته باشیم و آنرا نوازش کنیم. میتوانیم آنرا حمایت کنیم و آنرا بخاطر ابزارهای خلاقانه اش تحسین کنیم. از همه مهمتر اینکه به احساس ناخوب بودن اطرافیان توجه کنیم.

4- به بالغ درون خود برای پاسخ دادن به یک انگیزه و جدا کردن اطلاعات والد و کودک از واقعیت که به کامپیوترش وارد میشود، وقت بدهید.

5- وقتی شک کردید، کاری نکنید زیرا هیچکس به شما برای آنچه نگفته اید، حمله نخواهد کرد.

6- روی یکسری ارزشها برای زندگی خود تصمیم بگیرید.

چه كتاب بخوانيم؟

حوزه تحليل رفتار متقابل يكي از عميق ترين و كاربردي ترين مكاتب خودشناسي است. در اين متد چراغ قوه اي در دست ميگيريم و به زير زمين باورها مي رويم و به مرور ابعاد تازه اي از وجود خود را كشف مي كنيم. كتاب هاي بسيار مفيدي در اين حوزه ترجمه و چاپ شده است كه ميتوانيد اينجا مشاهده كنيد.

 

 

در ادامه می توانید قسمتی از کلاس تحلیل رفتار متقابل را در ویدئوی زیر مشاهده کنید.

2 دیدگاه

  1. چقدر مقاله كامل و مفيدي بود
    ميشه برنامه كلاس هاي تحليل رفتار متقابل رو اعلام كنيد

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یازده − هشت =